Bölüm III: Tablo ve Çerçeveler ve Katmanlar
HTML sayfanın metinden sonra en önemli yapı taşları, tablolar ve çerçeveler olsa gerek. Bir HTML sayfasında hiç metne yer vermeyebilirsiniz. Tablolarınızda, çerçevelerinde ya da katmanlarınızda da yazı bulunmayabilir. Ama bu unsurlar, HTML’e henüz sahip olmadığı (örneğin, bir sayfanın sütunlara bölünmesi, yazı ya da grafik unsurların yer aldığı kutuların bir sayfada arzu ettiğiniz koordinatlarda sabit durması gibi) bazı sayfa tasarım araçlarını kazandırır. Tablo çerçevere ve katmanı, bir sayfanın iskeleti, ya da boş bir duvara yerleştirilen kitap raflarına benzetebilirsiniz. Kitaplarınızı kolayca alabileceğiniz bir düzende tutabilmek için, duvarın önüne raflar koymak, bu rafları bölmelere ayırmak gerekir. Aynı şekilde bir Web alanı da tarayıcı tarafından sol üst köşesinden başlanıp, sağ alt köşesine kadar doldurulması gereken bir sayfa gibi görülür. “Web sayfası,” “Ana sayfa” ya da “Home Page” gibi terimlerin kaynağı da, Internet’te alınıp-verilen “şey”in “sayfa” sayılmasıdır. Bu sayfa, yukarıdan aşağı doldurulması gereken bir alandır. Başka bir deyişle, bir unsur, bir diğer unsuru izleyerek sayfada yer alır. Bir duvarın tuğlayla örülmesi gibi. Ama bu duvar, sol üst köşeden, sağ alt köşeye doğru örülüyor! Ve tuğlaların arasında boşluk olamaz!
////////////////////////////////////NOT://///////////////////////
Bir Pixel Kaç Santim?
HTML sayfasının boyutları, sayfayı izleyen kişinin tarayıcısının ekrandaki penceresine bağımlıdır. Siz, sayfanızı kendi ekranınızda istediğiniz kadar geniş, istediğiniz kadar dar oluşturun: sayfanızın alacağı nihai ölçü, izleyen kişinin ekranının kaç inçlik olduğu, ve tarayıcısına ekranında ne kadar genişlikte bir pencere verdiği olacaktır. Windows ortamında buna bir de ekran-grafik kartı kombinasyonunun sisteme verdiği çözünürlük ölçüsü eklenecektir. Ekran ve kullanıcının tarayıcısının penceresine verdiği yer ne kadar büyükse, Web sayfasına o kadar çok unsur sığacaktır. Ancak ekranın çözünürlük oranı bu dengesi değiştirebilir. Grafik kartının çözünürlük oranı ne kadar yüksekse, ekrana o kadar çok şey sığar, ve sığan şeyler o kadar küçük görünür. Bu değişkenler yüzünden herrhangi bir kullanıcının ekranında sizin sayfanızın ne ölçüde gösterileceğini hiç bir zaman bilemezseniz. Bu nedenle, Web tasarımında standart, sayfanın 14 inçlik ekranda, 640’a 480 pixel (pixel=ekranda oluşan görüntünün bir hücresi, görüntünün bir noktası) çözünürlükte bir kart kullanan kişinin tarayıcısına azani genişliğine çıkartığı varsayılarak ve bundan tarayıcı programın kendi çerçevesi, menü alanı, simgeleri gibi sabit unsurlarının kapladığı alan düşülerek bulunan 600’e 350 pixellik alandır. Sayfanızı sadece ekranda izlenmek üzere tasarlıyorsanız, sayfa genişliğiniz eni 600, yüksekliği 350 pixel olmalıdır. Sayfanızı basılmak üzere tasarlıyorsanız, sayfanızın eni 569, boyu 672 pixel olmalıdır. Bu standartın belirlenmesinde ilke, hiç bir ziyaretçinin sayfanızın sağını veya solunu görebilmek için tarayıcı ekranında fareyle kaydırma çubuklarına basmak zorunda kalmasını ve bir sayfayı yazıcıya gönderdiği zaman bir satırın yarısının ya da bir grafik unsurun bir bölümünün ikinci sayfaya basılmasını önlemektir.
//////////////////////////////////////////////////////////
O halde HTML sayfasını, sol üst köşede (sayfa koordinatı olarak ifade edersek, 0,0 pixel noktasında) başlayan ve sağ alt köşede (600,350 pixel noktasında) sona eren bir duvar gibi düşmek zorundayız. Diyelim ki, ikinci bölümde yaptığınız ilk HTML sayfasına koyduğunuz, “Benim Web sayfama hoş geldiniz!” yazısının, sayfanın tam orta yerinde, 300,175px noktasına ortalanarak, yer almasını. Bunu sağlayabilmek için, “Benim” kelimesinin önünde aşağı yukarı, 640 adet aralık ya da Web diliyle “ ” (non-breaking space) kodu girmeniz gerekir. Üstelik, elde ettiğiniz sayfada başlık kullanıcının tarayıcısına verdiği alana göre, ya ortaya gelebilir, veya gelmeyebilir.
elle verilmiş boşluk örneği .. uygun : reh027.tif
elle verilmiş boşluk örneği .. bozuk: reh028.tif
Oysa, tablo, çerçeve veya katman unsurlarından birini kullanarak, ve aralık vermek gibi zahmetli ve bir anlamda amatörce yöntemlere başvurmadan bu başlığın, tarayıcının ekranı ne boyutta olursa olsun sayfanın tam ortasında gösterilmesini sağlamak elinizdedir.
mükemmel örnek: reh029.tif
Bu üç yapı taşının, sayfa biçimlerdirmeden başka işlevleri de vardır. Tablo, adı üstünde, bilginin sınıflandırılarak ve kolay anlaşılır tarzda sunulmasını sağlar. Çerçeveler, ziyaretçiye sunacağınız unsurların belirli bir tertip içinde sunulmasını, ziyaretçilerin alanınızda istediği yerlere zahmetsizce girmesine imkan veren bir tasarım ögesidir. Katman (layer) ise, duragan HTML’i, dinamik HTML haline getiren en kullanışlı unsurdur.
Bu bölümde, sırasıyla bu üç unsuru kullanmayı öğreneceğiz.
Tablolar
Tablolar, Web sayfalarında verilerin sınıflandırılmış ve sıralanmış olarak sunulmasını sağlayan sütunlar ve sıralardan ibarettir. HTML’de dil olarak sağlanan gelişmeye rağmen, bütün ziyaretçilerin tarayıcıların en son ve en gelişmiş sürümlerini kullanmadıklarını, eski sürüm tarayıcıların ise HTML’in metinlerin sabit yerlere konulmasına imkan veren etiketlerini anlamamaları sonucu, sayfalarınız bir ekranda başka, bir diğerinde daha başka gösterilebilir. Bunu önlemek ve sayfalarınızı tarayıcıdan tarayıcıya değişmeyecek bir isketelete kavuşturmak için, tablolardan yararlanabilirsiniz. Bu imkan, tabloların verileri sütunlar ve sıralar halinde sunmaktan çok yapısal unsur olarak kullanılmasına yol açtı.
Yine de önce tabloların veri sunmakta kullanılmasını dikkate alarak, tablo kurallarından kısaca söz edelim. Tablolar, satırlardan ve sütunlardan oluşur. Satırlar, genellikle hakkında bilgi verilen unsurları (birimleri, bireyleri) içerir; sütunlarda ise bu birimlerin çeşitli değişkenlere göre hangi değeri aldığı gösterilir. Her tablonun genel bir başlığı olduğu gibi, her sütunun hangi bilgileri içerdiğini gösteren kendi başlıkları bulunur. Tablonun, üstte başlığın altında veya son sıradan ve varsa tablo çerçevesinden sonra bir açıklama yazısı (Caption) bulunabilir. Tablonun birden fazla sayfaya bölünmesi halinde, başlığın ve sütun başlıklarının tablonun devam bölümünün de üstünde bulunması gerekir. Tablonun devam bölümlerinin açıklama yazısında bir tablonun devamı olduğu belirtilir.
Başlık, Satır ve Veri Etiketleri
HTML’de bir tablonun başlangıcı ve bitişi <TABLE>..</TABLE> etiketiyle işaretlenir. Tablonun sütun başlıkları <TH>..</TH>; gövdesi <TBODY>..</TBODY> etiketiyle belirtilir. Sütun başlıkları veya gövde etiketinin hemen altında tarayıcıya bir tablo satırı başladığını söylemeniz gerekir. Bunu <TR>..</TR> etiketiyle yaparız. Bu iki etiketin arasında Tablonun değerleri, yani içinde bilgiler bulunan hücreleri oluşturan etiket, <TD>..</TD> yer alır. Bu iki etiketin arasında tablonuzun ilgili hücresinde yer alacak bilgi bulunur.
Bu bilgileri hemen bir tabloya uygulayalım. En beğendiğiniz düz yazı dosyasını açın ve şu kodları girin:
<HTML>
<HEAD>
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<TITLE>Tablonun Esaslari</TITLE>
<BODY>
<p><font face="Arial">
<h1><center>HTML'de Tablo</center></h1>
<table align=center border=3 width=70%>
<caption align=bottom>Bu tablomuzun Alt-yazısı (caption)</caption>
<thead align=center>Bu tablomuzun Başlığı (thead)</thead>
<thead><tr><th>Birinci sütun başlığı (th)</th><th>İkinci sütun başlığı(th)</th><th>Üçüncü sütun başlığı(th)</th><th>Dördüncü sütun başlığı(th)</th><th>
<tbody>
<tr><td>Satır 1 Sütun 1</td><td>Satır 1 Sütun 2</td><td>Satır 1 Sütun 3</td><td>Satır 1 Sütun 4</td></tr>
<tr><td>Satır 2 Sütun 1</td><td>Satır 2 Sütun 2</td><td>Satır 2 Sütun 3</td><td>Satır 2 Sütun 4</td></tr>
<tr><td>Satır 3 Sütun 1</td><td>Satır 3 Sütun 2</td><td>Satır 3 Sütun 3</td><td>Satır 3 Sütun 4</td></tr>
<tr><td>Satır 4 Sütun 1</td><td>Satır 4 Sütun 2</td><td>Satır 4 Sütun 3</td><td>Satır 4 Sütun 4</td></tr>
</tbody>
</table>
</body>
</html>
Bu kod, tarayıcınızda, şöyle bir tablo oluşturacaktır:
reh030.tif
/////////////////////////////////////NOT//////////////
Açtığınızı Kapatın!
Düz yazı programlarıyla HTML kodu yazmak zevkli, fakat biraz dikkat isteyen bir iştir. Özellikle kapatan eşi olan etiketlerle eşsiz etiketleri öğrenmek kolay değil. Ama bunu kolaylaştıracak bir ilke var: İlk açılan son kapanır! Diyelim önce bir TR, onun içinde de içinde bir TD etiketi açtınız; TD’yi kapatmadan TR’yi kapatmayın. Daha kestirme bir yol, biraz önce oluştrduğunuz Tablo kodunu, daha sonra uygun yerde kullanmak üzere bir yerde saklayın. İhtiyacınız olmayan TR’leri ve tabiî içindeki TD’leri atarak veya ihtiyacınız olan TR’leri ekleyerek, yazacağınız HTML dosyalarının içine kopya edebilirsiniz!
/////////////////////////////////////////////////////////
Tablo Unsurlarının Kontrolü
Bloklama: HTML’de tablonun kendisi ve içindeki bir çok unsur, (örneğin TH etiketiyle verdiğiniz sütun başlıkları, TD ile verdiğiniz hücrelerde yer alacak değerler ve CAPTION ile verdiğiniz tabloyu açıklayan alt-yazı) bulundukları yerde sola, ortaya veya sağa bloklanabilirler. Bunun için etiketten sonra “ALIGN=xx” yazmanız gerekir. “xx” yerine sağ için RIGHT, sol için LEFT, orta için CENTER, iki tarafının da bloklanması için JUSTIFY, veya herhangi bir karakterin ortalama unsuru olması için o karakteri yazmanız gerekir. Bu sonuncu olanaktan, tabloda rakam yer alacaksa ve bütün rakamlar nokta veya virgülleri altalta gelecek şekilde sıralansın istiyorsanız, yararlanabilirsiniz. Alt-yazı diye adlandırmış olmamıza rağmen CAPTION sadece bulunduğu yerde bloklanmakla kalmaz, istenirse tablonun üstüne veya altına alınabilir (ALIGN=LEFT/RIGHT/TOP/BOTTOM).
Sütun ve Satır Birleştirme: Bir tablonun başlığında ve gövdesinde yer alan hücreler yatak ve dikey olarak komşuları ile birleştirilebilirler. Bunun için COLSPAN ve ROWSPAN etiketlerini kullanırız. Bu olanaktan, sadece veri sunmak için oluşturacağınız tablolarda gruplanabilir sütunları en üstteki başlık hücrelerini birleştirerek, görsel bir birlik sağlamak için yararlanabilirsiniz. Fakat bu iki etiket, HTML’i, masaüstü yayıncılık programları ile yarışabilir yapısal özelliklere sahip sayfalar oluşturmakta yararlanacağımız iki ana araçtır. Aşağıda, tablolardan yapısal unsur olarak yararlanma yollarını ele aldığımızda bu iki etiket üzerinde çok duracağız.
Zemin: Bir tablonun, her bir satırın, her bir sütunun ve her bir hücrenin ortak veya ayrı zemini olabilir. Bu zemin düz renk olabileceği gibi bir grafik unsur da olabilir. Bu olanaktan, uzun ve çoğu zaman gözle takibi zor rakamlar içeren tablolar oluşturduğunuz zaman, satırlara biri açık, diğeri renkli zemin vererek, izleme kolaylığı sağlamak için yararlanabilirsiniz. Fakat bu etiketi de, sayfalarda içerik aracı olmaktan çok yapısal unsur olarak kullanacağız.
Tablonun genişliği: Bir tablo, tarayıcının tüm sayfasına yayılabileceği gibi, tasarımcının arzu ettiği bir yüzdesinde veya belirli ölçülerde de oluşturulabilir. Bunun için tabloyu başlattığınız yerde TABLE etiketine ölçü birimi ve miktarını eklemeniz gerekir. Örneğin, <TABLE WIDTH=70%> etiketi, tablonun eninin kullanıcının tarayıcı penceresinin yüzde 70’i kadar olmasını sağlar. Yüzde yerine pixel olarak mutlak ölçü de verebilirsiniz: WIDTH=200px gibi.
Tablonun Çerçevesi: Bir tablonun bütün sütun ve satırları içine alan en dış çerçevesinin kalınlığını belirlemek tasarımcının elindedir. Bunun için TABLE etiketi ile birlikte BORDER=xx (xx, pixel cinsinden çerçeve kalınlığı) yazacaksınız. “FRAME=x” ile tablonun dış ve hücreler arası çerçeve çizgilerini kontrol edebilirsiniz. “x” yerine VOID yazarak bütün dış çerçeveyi kaldırabilirsiniz; ABOVE sadece tablonun üst tarafına; BELOW sadece alt tarafına; HSIDES sadece alt ve üst taraflara; LHS sadece sol tarafa, RHS sadece sağ tarafa, VSIDES sadece sağ ve sol taraflara çerçeveye konulmasını sağlar. RULES=x ile iç çerçeveleri kontrol edebilirsiniz. x yerine NONE yazarak bütün iç çerçeveleri kaldırabileceğiniz gibi, GROUPS yazarak sadece başlık ve gövde grupları arasına, COLS yazarak sadece sütunların arasında, ROWS yazarak sadece satırların arasına çerçevere koyabilirsiniz. Bir tablonun hücreleri arasındaki mesafe CELLSPACING=x olarak verilebilir. burada x yerine pixel cinsinden mesafe ölçüsünü yazacaksınız. Hücrelerin içindeki yazı veya grafik gibi unsurların hücrenin iç çizgisine ne kadar yaklaşacağı, ya da başka bir deyişle, hücre içi marj, CELLPADDING=x ile verilebilir. yine, x yerine, pixel olarak arzu ettiğiniz ölçüyü verebilirsiniz.
Diğer tablo kontrol araçları: HTML 4 ile, tablolara, bilgisayarda görme özürlüler için ekrandaki unsurları okuyarak sese çeviren program varsa, tablonun yatay ve dikey unsur başlıklarını seslendirmeye yarayan AXIS ve AXES etiketlerinden tutun, sütunları veya satırları gruplayama, her bir gruba diğerinden farklı özellikler vermeye yarayan yeni yeni özellikler kazandırılmış bulunuyor. Bu özellikleri Başvuru bölümünde okuyarak ve ayrıntılarını uygulayarak bulabilirsiniz.
Şimdi tablodan sayfaya şekil kazandırma unsuru olarak nasıl yararlanacağımıza dönelim.
İskelet Malzemesi Olarak Tablo
Önce bu sayfaya bir bakın ve bu sayfanın temel ögesinin ne olduğunu anlamaya çalışın:
reh031.tif (veya reh031bw.tif)
Tahmin ettiğiniz gibi, sayfanın temeli, bir tablodan ibaret.
Tablodan sayfanızın iskeleti olarak yararlanmak istediğiniz zaman, kurguya, en içerden başlamanız yararlı olur: Boş bir kağıda yan yana gelecek kutuları çizin; bu kutuların hepsi aynı sırada ve aynı sütunda olması gerekmez; tersine, sayfanın temeli olan kutuların mümkün olduğunda “kaybolması” için bazı tablo hücrelerinin sağlarında, sollarında, altlarında ve üstlerindeki hücrelerle birleşmesi gerekir. Bunu yapabilmek için tablonun temel kuralını hatırlayarak işe başlayalım:
TABLE etiketi ve ilgili yüklemlerinden sonra:
Önce tablonun birinci sırasını başlatın: <TR>
Sonra bu satıra kaç hücre koyacaksanız o kadar hücre koyun. Diyelim ki üç hücre koyacağız: <TD> </TD><TD> </TD><TD> </TD>. (Burada “ ” şeklinde gösterdiğimiz bir harflik aralık, hücrenin içine hiç bir şey konmadan da tarayıcı tarafından görülmesini sağlamak içindir. Bazı tarayıcılar içinde hiç bir şey olmayan hücreleri görmezler! sonra bunları silip, yerlerine hücrenin asıl malzemesini koyacağız. Bunu silmeyi unutsanız bile, tablonuza zarar vermeyecektir.) Sonra satırı kapatın: </TR>
İkinci sırada, diyelim ki iki hücre olacak. Birinci ve ikinci hücreler birleşecek; üçüncü hücre yerinde duracak. Sırayı başlatalım: <TR>. Birleşik birinci ve ikinci hücreleri açalım: <TD COLSPAN=2> </TD>. Üçüncü hücreyi koyalım: <TD> </TD>. Ve bu sırayı da kapatalım: </TR>
Diyelim ki üçüncü sıranın birinci hücresi ile dördüncü sıranın birinci hücresini birleştireceğiz. İkinci ve üçüncü hücreler ayrı ayrı kalacaklar:
<TR><TD ROWSPAN=2> </TD><TD> </TD><TD> </TD></TR>.
Üçüncü ve son sıranın birinci hücresini, bir üstündeki hücre aldığına göre, bu sıraya kaç hücre koymamız gerek? Evet, bu sıraya 2 hücre koyacağız. Ama istiyoruz ki bu iki hücre de birbiriyle birleşsin: <TR><TD COLSPAN=2></TD></TR>
Bu kadar! Şimdi bu dosyayı saklayalım ve tarayıcıda bir bakalım. Bu arada daha sonra kullanım kolaylığı için aralıkların yerine hücrelerin adını yazabiliriz. Tabloyla ilgili HTML kodlarımız toplu olarak şöyle:
<table border="1" width="75%">
<tr>
<td>Kutu 1</td>
<td>Kutu 2</td>
<td>Kutu 3</td>
</tr>
<tr>
<td colspan="2">Kutu 4</td>
<td>Kutu 5</td>
</tr>
<tr>
<td rowspan="2">Kutu 6</td>
<td>Kutu 7</td>
<td>Kutu 8</td>
</tr>
<tr>
<td colspan="2">Kutu 9</td>
</tr>
</table>
Bu kodun oluşturduğu içi boş tablo ise şöyle görünüyor:
reh034.tif
Şimdi burada ilkemizi bir kere daha tekrarlayalım: Tablo, içindeki satır ve sütunların kesişmesi demek olan hücrelerden oluşur. Hücreleri yukarıdan aşağıya, soldan sağa doğru birleştirebilirsiniz. Bir tablonun doğru oluşması için, birleştirdiğiniz ve birleştirmediğiniz bütün hücrelerin sayısının, tabloda olması gereken hücre sayısını tutması gerek. Tutmazsa ne olur? Tabloda kullanılabilecek bir hücreden mahrum olursunuz! Tabiatıyla, dünyaya hiç bir şey olmaz!
Peki, bu tablocuk, bizim sayfamıza nasıl iskelet olacak? İçi doldurularak! Bu hücreleri, bir gazete veya dergi sayfasının sütunları gibi düşünün. Kimi kutuya grafik unsur koyacağız; kimine metin. Hatta, bir tablonun bir hücresine, ikinci bir tablo bile konabilir! Birinci tabloyu sayfanızın ana iskeleti olarak düşünürseniz, bu iskeletin bir yerinde, içine çeşitli verileri koyduğunuz bir tablo bulunabilir.
Şimdi, küçük tablomuzu renklendirerek işe başlayalım:
Kutu 1’i oluşturan TD’nin zemin rengini bir tür yeşile çevirin:
<td bgcolor="#CC9999>Kutu 1</td>
Aynı şekilde, Kutu 2’yi, #FFCC99; Kutu 3’ü #CCCCCC; Kutu 4’ü #FF9966 yapın. Diğer kutulara da kendiniz renk verin. Bu arada ilk liste örneğimizi hatırlıyor musunuz?