diko

V.b. Ders2: Temel Bileşenler
Ders sonunda yapabilecekleriniz:

-Programın yapısı açıklamak.
-Veri elemanlarını tanımlamak.
-Veri türlerini açıklamak.

I. BİR VISUAL BASİC PROGRAMININ YAPISI
Bir Visual Basic programı bir proje dosyası olarak geliştirilir. Bu dosya Proje .vbp uzantılı bir dosyadır. Ayrıca proje dosyası için form ve modül gibi diğer dosyalar da yaratılır.

Visual Basic’in başlatılmasıyla beraber ya da bir proje içinde yeni bir uygulamaya başlamak için File menüsünden New Project komutu kullanılır. Ardından geliştirilecek programın Standard EXE ya da diğer işletilebilir birim şekli seçilir. Ardından boş bir form ile Visual Basic tümleşik program geliştirme ortamı programcının karşısına çıkar.

Uygulamanın arabirimi ve kodları yazıldıktan bütün kodlar bir proje olarak kayıt edilir. Projenin kayıt edilmesinden önce formların da kayıtları yapılır. Formlar .frm olarak, projeler de .vbp dosyası olarak kayıt edilir.

A. FORMLAR VE MODÜLLER
Diğer programlama dillerinde olduğu gibi Visual Basic’in de belli bir kod kuralları ve yöntemleri vardır. Visual Basic içinde görsel arabirimler form olarak kodlar da istenirse bir modül olarak saklanır.

. Form modülü
. Standart modülü

Basit uygulamalarda genellikle bir form bulunur. Bütün kodlar bu formun modülünde (kod alanı) yer alır. Uygulama büyüdükçe ek formlar projeye eklenerek modül sayısı artırılabilir. Projeye modül eklemek için Project menüsünden Add Module komutu kullanılır.

Formlar kullanıcı arabirimini tasarlandığı zemindir. Örneğin bir müşteri bilgileri için metin kutularının (text box) konacağı yer formdur. Formlar .FRM dosya uzantılı olarak kaydedilir.

Modüller ise uygulama içerisindeki sadece kod içeren birimleridir. .BAS dosya uzantılı dosya olarak kaydedilirler.

B. KODLAMA
Visual Basic’te kodlama belli yapılardaki birimlerle yapılır. Bunlar genel olarak yordam (procedure) olarak adlandırılır.

1. PROCEDURE (YORDAM YAPISI)
Bir Visual Basic programı çok sayıda yordamdan (prodecure) oluşur. Yapılacak işlemler birer yordam olarak tasarlanırlar. Yordamlar bir program bloğu ya da bir program parçası olarak düşünülebilir.

Visual Basic’te değişik türde yordamlar (procedure) kullanılır:

. Sub
. Function

Genel olarak bütün işlemler için bir Sub yordamı kullanılır. Bu yordamlar bir olaya bağlı olarak (bir düğmeye tıklandığında) ya da doğrudan çağrılarak çalıştırılır. Function yordamlar ise bir değer döndürürler. Örneğin bir faiz hesabını yapmak ve sonucunu döndürmek için fonksiyon kullanılmalıdır.

Bir Sub yordamının yapısı:

[Private|Public][Static] Sub yordam adı (argümanlar)

Deyimler.......

End Sub

Yordam başlatıldığında Sub ve End deyimleri arasında kalan satırlar işletilir.

Visual Basic’te yordamlar (procedure) ikiye ayrılırlar:

-Genel yordamlar
-Olay yordamları

Genel Yordamlar:
Bir genel procedure belli bir işlemi üstlenen program parçasıdır. Diğer yordamlardan çağırılarak kullanılırlar.

Yapısı:

Sub yordam adı(arguments )

-deyimler-

End Sub

Olay Yordamları:
Olay yordamları bir olayın (event) oluşmasına tepki olarak çalışırlar. Yaygın olarak bu yordamları kullanırız, çünkü kullanıcı etkileşimi (fare tıklaması ya da klavyeden basılan tuşlar) programın kontrolüne hakimdir. Visual Basic nesneleri (formlar, metin kutuları, düğmeler, vb) belli olayları tanırlar.

Bir komut düğmesinin olayları:

Click: Tıklama
GotFocus: Odaklanma,üzerine gelme.
KeyDown: Bir tuşa basmak.
MouseDown: Farenin bir tuşuna basmak.

Olay yordamları, bir nesnenin alt tire ile olaylara bağlı olarak geliştirilir. Bu adlar Visual Basic kod editörü tarafından otomatik olarak ya da manuel olarak oluşturulur.

Örnek:

Command1_Click

Olay yordamları Visual Basic nesnelerinin olaylarına bağlı olarak geliştirilirler: Örneğin Form1_load olay yordamı bir formun açılması sırasında çalışacak bir yordamı, Command1_Click olay yordamı da bir komut düğmesine tıklandığında çalışacak bir kod birimini gösterir.

Yapısı:

Sub kontrol adı_olay adı(argümanlar )

-deyimler-

End Sub

Olay yordamlarının adını kod editörü içinde doğrudan yazabileceğiniz gibi Visual Basic tarafından otomatik olarak koda eklenen yordam ve olay adlarını da kolayca kullanabilirsiniz.

Fonksiyonlar:
Bir procedure olarak düzenlenen fonskiyonlar belli bir işlemi kod olarak içeren ve bir değeri geri döndüren program parçalarıdır.

Bir fonksiyon yordamının yapısı:

[Private|Public][Static] Function yordam adı (argümanlar) [As tip]

deyimler..........

End Function

Fonksiyonlar ayrı bir yordam olarak düzenlenirler. Fonksiyonların kullanımında argümanlar önemlidir. Fonksiyonlar argümanları alırlar, bir dizi işlem yaparlar ve sonucu döndürürler.

Örnek:

Function KDVHes(deger1, deger2, deger3)

-deyimler-

End Function

Kullanımı:

Toplam = Deger1 + KDVHes(ucret)

II. VERİ ELEMANLARINI TANIMLAMAK
Bir programda geçici olarak verilerin temsili ve değerlerin saklanması için değişkenlere gereksinim duyulur. Örneğin çok sayıda değeri birbiriyle karşılaştırmak ya da üzerlerinde çeşitli hesaplamalar yapmak için ekrandan alınan verileri; A, B, C gibi değişkenler olarak temsil etmek gibi. İşte bu nedenle birçok programlama dilinde olduğu gibi Visual Basic’te de geçici değerlerin saklanması için değişkenler (variables) kullanılır. Değişkenlerin mutlaka bir adı ve tipi vardır.

Bir değişken kullanılmadan önce tanımlanır. Bu tanımlama genellikle Dim deyimi ile yordamın başında yapılır:

Yapısı:

Dim Değişken [As türü]

Dim deyimi tanımlama deyimidir. Genellikle modülün ya da procedure’ın başında yer alır.
Değişken ise bilginin adını gösterir. Örneğin "Toplam" bir değişken adıdır.
Türü ise değişkenin tipini gösterir. Bir değişken içerdiği veri bakımından farklı özelliklere sahip olabilir.

Dim A As Integer
A = 15
A = A + 4

A. YEREL DE?İŞKENLER
Yerel değişkenler procedure-düzeyi değişkenlerdir. Bir procedure içinde tanımlanırlar, kullanılırlar. Procedure’ın başlamasıyla bu değişkenler tanımlanır.

Yerel değişkenler özellikle hesaplanan bir takım geçici değerlerin kullanılmasını sağlar. Genellikle Temp ya da Geçici gibi ekleri de bu yüzden alırlar.

TempToplam
GecTop
GecDeg1
AraToplam

Yerel değişkenler Dim deyimi ile tanımlanırlar:

Dim AraToplam As Integer
Dim Mesaj As Variant

Geçici olarak tanımlanan yerel değişkenler procedure içinde yapılan ve kullanılan hesaplamalar için idealdir. Eğer bir değişkene uygulama boyunca diğer zamanlarda da erişilecekse (değişken kullanılacaksa) o zaman Dim ile kullanılması daha iyi olur.

B. VERİ TÜRLERİ
Bir değişken tanımlanırken değişkenin adı ve tipi (type) belirtilir. Genellikle varsayım tip olan Variant bir veri kullanılmayacağı zaman önce değişken tanımlanır ve tipi belirtilir. Değişkenin tipi onun içereceği bilgi türünü ifade eder.

Veri Adı Tipi
Adı Soyadı Alfabetik
Ücreti Sayısal
Cinsiyeti Evet/Hayır

Visual Basic ile tanımlanan değişken tipleri şunlardır:

Tablo: Değişken tipleri
Tip Bellek alanı Değer aralığı
Integer 2 bCahil team -32,768 to +32,767
Long 4 bCahil team (yaklaşık) +/- 2 milyar
Single 4 bCahil team +/- 1E-45 to 3E38
Double 8 bCahil team +/- 5E-324 to 1.8E308
Currency 8 bCahil team +/- 9E14
String 1 karakter bir bCahil team Sabit uzunluklu veriler için 65,400 karakter. 2 milyar karakter dinamik veriler için
Byte 1 bCahil team 0 to 255
Boolean 2 bCahil team True ya da False
Date 8 bCahil team 1/1/100 to 12/31/9999
Object 4 bCahil team N/A
Variant 16 bCahil team +1 bCahil team her karakter için N/A


Değişken tipini tanımlamak için Dim, Private, Public, Static gibi deyimler kullanılır. Ardından tip belirtilir. Tipler Currency, Double, String gibi deyimlerle tanımlanır.

Private I As Integer
Dim Toplam As Double
Static ismi As String
Public bakiye As Currency

Bir tanımlama deyimi ile çok sayıda değişken de tanımlanır:

Private I As Integer, Toplam As Double
Private ismi As String, bakiye As Currency

III. UYGULAMA
Visual Basic ile basit bir hesap makinesi yapmaya ne dersiniz?

Ortamda oluşan Form1 üzerinde bir hesap makinesinde olduğu gibi bir Label, işlemleri temsil etmek için birer tane Command Button, ayrıca rakamları girmek için de her bir rakam için bir yine birer Command Button yapın.

Label üzerinde girilen değeri, Deger1 adlı bir değişkene aktarın:

Deger1 = Label1.Text

Bu işlem birinci sayının girilmesinin ardından bir işlem tuşuna, örneğin + düğmesine basıldığında olmalıdır.

Sub Command1_Click()

Deger1 = Label1.Text

End Sub

Ardından Label silinir ve ikinci rakamın girilmesi beklenir:

Label1.Text = " "

Ardından ikinci işleme basılır ve yine değişkene değer atanır:

Sub Command2_Click()

Deger2 = Label1.Text

End Sub

Ardından kullanıcı = düğmesine tıkladığında da toplama işlemini yapmak gerekir. Bu işlem için de aşağıdaki gibi bir kodlama gerekir:

Sub Command3_Click()

Toplam=Deger1 + Deger2
Label1.Text = Toplam

End Sub


IV. GÖZDEN GEÇİRME
1. Visual Basic programlarının ana dosyası nedir? Proje ve formu tanımlayın.
2. String veri tipinin özellikleri nelerdir. Değişken ve sabit uzunluklu string bilgilere örnek verin?
3. Bir programı Form1 ile başlatmak istemezseniz ne yaparsınız?
4. Variant türü değişken kullanımının fayda ve zararlarını açıklayın?